Materiał ten jest dodatkiem do felietonu Dominika Gąski "Halo 4, które przelało czarę goryczy". Celem tej analizy jest ocena poziomu polskiego przekładu Halo 4 na przykładzie. Wszechświat, po którym rozbija się Master Chief, ma długą i skomplikowaną historię. W grze pojawia się wiele nazw własnych, odwołań do poprzednich części oraz książek, a więc graczowi, który nie posiada szczegółowej wiedzy na temat Halo, nie wszystko może wydawać się do końca jasne. Prawidłowy przekład powinien spełniać chociaż minimalne wymaganie niekomplikowania i tak rozbudowanej już historii.
W dalszej części materiału porównam ze sobą dwie wersje filmu. Oto wersja oryginalna, angielskojęzyczna:
A tu znajduje się wersja polska:new WP.player({ width:610, height:343, autostart:false, url: 'http://get-2.wpapi.wp.pl/a,61764431,f,thumb/7/0/d/70d02638a000eaa852bf36b26f1bb3f6/fecf4bbe7a15e3253140f65c03820e85/halo_bibliotekarka_gotowe.mov', });Zacznijmy od pierwszego zdania z opowieści Bibliotekarki: Mankind spread into the stars with an unexpected, desperate violence.
IW wersji polskiej brzmi ono tak: Ekspansja ludzkości w galaktyce charakteryzowała się niespotykaną dotąd agresją. Tłumacz postanowił zignorować przymiotnik "desperate", kluczowy dla kolejnych zdań, wyjaśniających wojnę pomiędzy ludzkością a rasą zwaną po angielsku Forerunners. Pominięcie jest ostatecznym, desperackim narzędziem tłumacza, który nie jest w stanie przełożyć słowa lub frazy. Lepiej jest parafrazować niż pomijać – ryzyko jest po prostu zbyt wielkie.
Coś, co na pierwszy rzut oka wydaje się tu tylko przymiotnikiem, w kontekście rozumienia całego filmiku, a więc sporej części historii Halo, jest w rzeczywistości kluczowe. Agresja ludzkości nie jest wynikiem chłodnej kalkulacji, planowania, lat przygotowań. Doprowadzona do ostateczności ludzkość walczy zaciekle.
Na dodatek przetłumaczenie słowa "unexpected" jako "dotąd niespotykanej" wydaje się wyborem nietrafionym. Nie mamy przecież pojęcia, czy agresja ludzkości była na poziomie, który wcześniej w świecie Halo nie występował.
W wersji angielskiej mamy więc wizję ludzkości, która nagle, niespodziewanie, desperacko atakuje Forerunnerów. W polskim przekładzie ludzie przeprowadzają ofensywę na skalę, jakiej wcześniej nie widział wszechświat.
IIDrugie zdanie niestety nie jest przełożone lepiej. Wersja oryginalna to: Entire systems fell before the Didact's Warrior-Servants rose to hold the aggression. Po polsku mamy Całe układy upadały, zanim Wojownicy Dydakta zdołali was choćby powstrzymać. Pomińmy tu dziwną składnię tego zdania, z której wynika, że nawet gdyby Wojownicy ludzkość powstrzymali, to i tak układy by upadły (co nie ma sensu).
Ze zdania angielskiego wynika, że "Warrior-Servants" (kasta wojowników Forerunnerów) zostali wysłani, aby powstrzymać ludzkość, która zdołała już zniszczyć liczne układy. Z wersji polskiej tego w ogóle nie ma, a szkoda, gdyż wyjaśniałoby to nienawiść, jaką Dydakt żywi do ludzkości.
IIIJeśli nie jesteście jeszcze zmęczeni , zapraszam do trzeciego zdania. Po angielsku brzmi ono tak: When the Didact finally exhausted the humans after a millennia, his sentence was severe. Polska wersja to: Gdy po tysiącleciach walk Dydakt wyczerpał w końcu ludzkość, spotkała go surowa kara.
Wszystko byłoby w porządku, gdyby nie to, że to nie Dydakta spotkała kara. Chodzi o wyrok, który wydał na ludzkość. Dlaczego Dydakt miałby być za cokolwiek sądzony po tym, jak powstrzymał agresora? Oczywiście, to zdanie wyrwane z kontekstu można tak rozumieć, ale kontekst jest w tłumaczeniu równie ważny, co rozumienie znaczenia pojedynczych słów (co, jak udowodnił redaktor Gąska, też nie zawsze wychodziło osobom zajmującym się przekładem Halo).
IVKolejne zdanie, kolejny problem. Angielskie We had no way of knowing that the Forerunners were not your only enemy to po polsku w filmiku Nie mogliśmy wiedzieć, ze Prekursorzy nie byli waszym jedynym wrogiem. Spuśćmy zasłonę milczenia na podwójną negację, która brzmi po prostu słabo, ponieważ w tym zdaniu ujawnia się o wiele poważniejszy problem polskiej wersji Halo 4.
W lokalizacji rasa Forerunnerów występuje jako "Prekursorzy". I tu tkwi problem, we wszechświecie Halo jest już ktoś taki jak "Precursors", czyli ci, którzy byli przed Forerunnerami. Nie jestem pewien, czy w Halo 4 pojawiają się wzmianki o Precursors (na płycie jest przecież tylko polska wersja), ale jeśli tak, to polskie tłumaczenie Forerunners jako Prekursorzy zaciemnia i tak skomplikowaną już historię Master Chiefa. Byłby to błąd bardzo poważny, ujawniający brak wiedzy na temat tła tłumaczonej historii.
VZamknijmy naszą krótką analizę zdaniem piątym: Humanity hadn't been expanding, they were running. Tu tłumacz już się popisał nie tylko niezrozumieniem kontekstu, ale i nieznajomością słownictwa: To nie rozwój kierował ludzkością, a krwiożerczy pęd.
Po pierwsze, "expansion" nie zawsze równa się "rozwojowi". Mamy zresztą w języku polskim takie ładne słowo "ekspansja", które, mam takie przeczucie, sprawdziłoby się tu znakomicie.
Po drugie, "to run" zostało tu przełożone jako "krwiożerczy pęd". Rozumiem, że tłumacz trzymał się tu swojej wersji wydarzeń, według której ludzkość była po prostu agresorem, charakteryzującym się brutalnością. Szkoda tylko, że w tym zdaniu chodzi o coś zupełnie innego: ludzkość nie poszerzała granic swojej dominacji, ona uciekała. Zaś po polsku nie dość, że pędziła, to jeszcze krwiożerczo.
Podsumowanie
W ten oto sposób, błędnie przekładając pierwsze pięć zdań materiału wideo, tłumacz stworzył rzeczywistość alternatywną do tej przedstawianej w Halo 4. Błędy, które tu przedstawiłem, nie wynikają tylko i wyłącznie z braku kontekstu. Zdarza się, że tłumacz dostaje tylko plik z tabelkami, do których musi wpisać wersje polskie. Nie ma się co wtedy dziwić, że widząc słowo "gołąb" musi wybrać bardziej prawdopodobną z dwóch możliwych opcji: "pigeon" oraz "stuffed cabbage". W przypadku tego filmiku, który jest niestety symptomatyczny dla całości utworu, osoby odpowiedzialne za tłumaczenie wykonały robotę na bardzo niskim poziomie. Biorąc pod uwagę fakt, że pełna lokalizacja Halo 4 kosztowała sporo pieniędzy, mogę tylko wyrazić smutek z powodu oszczędzania na tłumaczeniu i korekcie.
Pojęcia związane ze światem Halo konsultowałem z redakcją serwisu Dubscore oraz Pawłem Winiarskim z Polygamii.
